Wijs warmtetransitiegebieden aan: dit betekent de Wgiw per 1 juli voor gemeenten

Voortvarender te werk met de aanwijsbevoegdheid

De Nederlandse klimaatdoelstellingen zijn duidelijk: in 2050 moeten we van het aardgas af zijn. Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid gekregen om ervoor te zorgen dat dat doel wordt gehaald. Maar hoewel veel gemeenten in Nederland ondertussen plannen hebben gemaakt of zijn begonnen met werkzaamheden voor deze warmtetransitie, loopt het nog niet overal hard genoeg. De Wgiw geeft gemeenten dankzij de aanwijsbevoegdheid daarom een manier om voortvarender te werk te gaan.

Wynia legt uit: “Hoewel gemeenten voor de warmtetransitie in de regierol zijn geplaatst, hadden ze tot nu toe nog niet zo veel mogelijkheden om die daadwerkelijk te kunnen realiseren. Dat komt omdat ze afhankelijk waren van veel verschillende partijen, zoals de rijksoverheid en inwoners. Daardoor zijn de plannen van veel gemeenten nog redelijk voorzichtig. Met de aanwijsbevoegdheid beschikken zij nu over een juridisch instrument waardoor ze daadkrachtiger te werk kunnen gaan. Hiermee kunnen ze binnen hun gemeente buurten aanwijzen die gaan overstappen op duurzaam verwarmen en koken, en aardgasvrij worden met een warmtenet of all-electric warmtepompen. Zo kunnen ze concretere plannen en tijdlijnen opstellen en hun regierol beter vervullen. Het is dus echt een maatregel die de warmtetransitie zal versnellen.”

Wat moeten gemeenten doen om hun aanwijsbevoegdheid in te kunnen zetten?

Voordat gemeenten de aanwijsbevoegdheid kunnen inzetten, moet het worden opgenomen in hun beleid en planning voor de warmtetransitie. Wynia: “Wat gemeenten moeten doen, is de aanwijsbevoegdheid in hun warmteprogramma opnemen. Pas daarna mag je ook daadwerkelijk die bevoegdheid inzetten, omdat je in een warmteprogramma de visie voor de lange termijn opstelt.”

Daarna maken gemeenten per buurt of gebied een uitvoeringsplan, waarin concreet staat wat je wanneer gaat doen, inclusief een duidelijke tijdlijn. Ten slotte wijzigen gemeenten het omgevingsplan en kunnen de plannen worden uitgevoerd.

Afstemming met Enexis belangrijk

De keuzes die gemeenten maken in de warmtetransitie hebben direct impact op de energie-infrastructuur in wijken. Zeker als veel duurzame warmteoplossingen zoals all-electric warmtepompen en warmtenetten leiden tot meer elektriciteitsvraag, kan dat vragen om netaanpassingen. Daarom is het belangrijk dat gemeenten Enexis op het juiste moment aanhaken.

“Het liefst hebben we vanaf het begin volop contact met gemeenten, bijvoorbeeld zodat we tijdig advies kunnen geven over het warmteprogramma. En wanneer een gemeente het omgevingsplan wijzigt,  is het onze taak om het elektriciteitsnetnet klaar te maken voor de gekozen warmteoplossing”, zegt Wynia. “In veel gevallen betekent dat dat we het elektriciteitsnet moeten verzwaren, dus het is goed als een gemeente ons op tijd betrekt bij dat proces. En ook als een gemeente kiest voor een warmtenet is het belangrijk om alle partijen, niet alleen Enexis maar ook het warmtebedrijf en de inwoners, op tijd aan te haken.”

Gemeenten kunnen terecht bij Enexis voor advies

Mochten gemeenten vastlopen of vragen hebben bij het planningsproces, dan kan Enexis daarin ondersteunen. Wynia legt uit: “Het afgelopen jaar hebben we in het kader van deze nieuwe wet gemeenten gevraagd waar ze tegenaan lopen, en bij welke fases. Daardoor weten we dat gemeenten vooral in de voorbereidende fase graag hebben dat Enexis meekijkt en input levert. Daarvoor kunnen gemeenten dus bij Enexis aankloppen, en wij proberen daarin dan zoveel mogelijk te helpen.”

Extra steun vanuit netbeheerders: de handreiking Wgiw

Om gemeenten verder te helpen bij de inzet van de aanwijsbevoegdheid, heeft Netbeheer Nederland, de brancheorganisatie waar Enexis onderdeel van is, ook de Handreiking Wgiw – inzet van aanwijsbevoegdheid gepubliceerd voor gemeenten. Wynia: “Die handreiking is bedoeld als praktische ondersteuning: wat is de aanwijsbevoegdheid, waarom is het relevant en hoe organiseer je de samenwerking tussen gemeente en netbeheerder?”

Boodschap Enexis: zet de aanwijsbevoegdheid in

Nu de Wgiw in werking gaat, is Wynia helder over wat gemeenten het beste kunnen doen: “De aanwijsbevoegdheid is een middel dat veel mogelijk maakt, dus zet het vooral in.” Daarnaast moedigt Enexis gemeenten ook aan om warmteprogramma’s en plannen voor de warmtetransitie tijdig te delen en te bespreken. Zo kunnen gemeente en netbeheerder samen vooruitkijken.

Wynia sluit af: “Door keuzes met de aanwijsbevoegdheid vast te leggen in het warmteprogramma en ze daarna per gebied te concretiseren, kunnen gemeenten hun regierol beter invullen en ontstaat er duidelijkheid voor alle partijen die meewerken aan de uitvoering. Zo versnellen we samen de warmtetransitie.”