Zwolle maakt opvallend snel ruimte voor het net: “Het is echt een gezamenlijke opgave”
De energietransitie vraagt om een elektriciteitsnet dat in hoog tempo meegroeit met elektrisch rijden, koken en verwarmen. Daarvoor moeten er in het verzorgingsgebied van Enexis 800 transportverdeel(regel)stations bijkomen, een opgave die op veel plekken stroef loopt door ruimtegebrek en lange procedures. In Zwolle gaat het juist opvallend soepel. Wethouder Arjan Spaans, portefeuillehouder Duurzame Stadsontwikkeling, vertelt hoe bestuurlijke keuzes, een visie op de lange termijn, vertrouwen en een goede samenwerking met Enexis het proces versnellen.
Het algemene belang voorop
Met het verzwaren van het net staat Nederland voor een grote opgave, maar de gemeente Zwolle is vastberaden om er vaart achter te zetten. Volgens Arjan Spaans, wethouder bij de gemeente Zwolle en portefeuillehouder Duurzame Stadsontwikkeling, komt die vastberadenheid uit een drive om het algemeen belang voorop te zetten. “In mijn tijd bij defensie zag ik op missie hoe afhankelijk samenlevingen zijn van energie, en hoe kwetsbaar ze daardoor kunnen worden. In Nederland en in Zwolle staan we met de energietransitie nu ook voor een grote uitdaging. Daarom ben ik me gaan inzetten om op dat gebied een verschil te kunnen maken en te zorgen voor meer autonomie en energiezekerheid.”
Volgens Spaans hebben gemeenten daarom een belangrijke verantwoordelijkheid om samen met netbeheerders op te trekken en te zorgen dat de uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet zo snel en soepel mogelijk verloopt. “Met het project onrechtmatig grondgebruik zijn we nu bijvoorbeeld voor heel Zwolle in kaart aan het brengen waar er onrechtmatig gebruik wordt gemaakt van de openbare ruimte. Als we dat straks voor de hele stad scherp hebben scheelt dat veel vertraging, omdat Enexis niet bij elke hoek hoeft te overleggen of procederen over het grondgebruik.”
Samenwerking in de praktijk: een gezamenlijke visie
Volgens Spaans was het die inzet voor het algemeen belang én de visie voor de lange termijn die de samenwerking tussen Enexis en de gemeente vanaf het begin soepel lieten verlopen. “We hebben een vergelijkbare kijk als Enexis op het gebied van energie. Ze konden het waarderen dat wij al richting 2050 aan het kijken waren, en dat maakte een soepele samenwerking eigenlijk heel vanzelfsprekend.”
Dankzij de goede relatie zaten beide partijen ook al snel op een lijn over de inhoud en de aanpak van het elektriciteitsnet in Zwolle. Spaans: “Stap één is dat je elkaar bestuurlijk verstaat en allebei de wens hebt om intensief samen te werken. Vervolgens zijn we gaan kijken naar een strategie, wat er nodig is en op welke plekken het netwerk moet worden versterkt met extra of grotere stations. Toen hebben we een intentieverklaring getekend en afgesproken dat we dit de komende jaren samen gaan realiseren.”
Hoe creëer je ruimte en begrip voor Transportverdeel(regel)stations?
We maken onderscheid tussen twee typen stations: het Transportverdeelstation (TVS) en het Transportverdeelregelstation (TVRS). Beide stations vervullen een vergelijkbare rol in de distributie van elektriciteit, maar verschillen in technische uitvoering en toepassing. Voor de leesbaarheid spreken we in de rest van dit artikel over het TVS.
Transportverdeelstations zijn relatief grote objecten in de openbare ruimte. Dat vraagt om keuzes, maar ook om zorgvuldigheid richting bewoners. Zwolle kiest daarbij nadrukkelijk voor voorspelbaarheid en communicatie in stappen. Spaans is duidelijk: “Mensen moet je vooral niet verrassen. Een brief een week van tevoren is te laat.”
De aanpak in Zwolle begint daarom eerder. Eerst uitleggen waarom versterking van het net nodig is: zodat huizen van het gas af kunnen, zonnepanelen kunnen terugleveren, elektrisch rijden kan groeien en de betrouwbaarheid op orde blijft. “Pas daarna ga je het gesprek aan over wat het betekent voor een wijk of straat, en organiseer je bijvoorbeeld een informatieavond met concrete tekeningen en planning”, zegt Spaans. “Zo bouw je begrip op voor het algemene belang van de werkzaamheden, voordat de schop de grond in gaat.”
Ook probeert de gemeente zo slim mogelijk om te gaan met de ruimte waar de TVS worden gebouwd. Spaans legt uit: “Als dat technisch mogelijk is, kijken we of we kunnen schuiven in de ruimte om de stations gunstiger en minder in het zicht neer te zetten, of dat we er groen omheen kunnen planten. Dat zijn kleine maatregelen waarmee je wel vaak weerstand onder bewoners vermindert. Tegenwoordig kijken we ook vaker naar mogelijkheden om kunst op de stations aan te brengen. Dat kun je weer aan de buurt laten om daar invulling aan te geven, waardoor je zorgt voor meer enthousiasme en betrokkenheid.”
Wat Zwolle ermee wint: bouwen, verduurzamen, vooruit kunnen
De opbrengst van deze aanpak is voor Zwolle niet abstract. Een robuuster elektriciteitsnet is een voorwaarde om de stad te blijven ontwikkelen. Zonder tijdige netuitbreiding komen woningbouwplannen onder druk te staan, wordt elektrificatie lastiger en kunnen bedrijven minder makkelijk uitbreiden of verduurzamen.
Daarom benadrukt Spaans het belang van vroegtijdige planning: “Netuitbreiding vraagt tijd, en je wilt als gemeente niet pas reageren wanneer het al knelt. We weten dat Enexis minimaal vier, liefst tien jaar van tevoren wil weten waar ze aan toe zijn, anders wordt het moeilijk. Daar kunnen wij als gemeente bij helpen, bijvoorbeeld door werkzaamheden te combineren en zo transparant mogelijk te zijn. Door aan te geven welke wijken voor ons prioriteit hebben, wordt er niet gewerkt op plekken waar het nog niet echt nodig is.”
Advies aan andere gemeenten: organiseer draagvlak en blijf in gesprek
Met landelijk nog honderden transportverdeelstations te gaan, is Zwolle graag een positief voorbeeld met de in totaal 24 TVS die worden geplaatst. Spaans’ belangrijkste les voor andere gemeenten begint bij bestuurlijk draagvlak: “Ondanks dat er nieuwe coalities en nieuwe wethouders komen: zorg dat je de opgave samen blijft zien. Spreek een bepaalde ambitie af en zorg dat er een vast overlegmoment is om koers en knelpunten te bespreken. Bovendien: blijf je realiseren dat je werkt voor het gezamenlijke belang.”
Spaans benadrukt dat daarmee de basis staat, maar dat het echte verschil in de uitvoering wordt gemaakt. “Naast de bestuurlijke samenwerking is er nog iets wat misschien wel bepalender is voor het slagen van deze opgave: de samenwerking tussen onze inhoudelijke mensen. Onze medewerkers en de collega’s van Enexis moeten elkaar goed weten te vinden en samen optrekken in de praktijk. We werken in deze opgaven steeds meer gebiedsgericht en projectmatig: samen kijken naar wat er vandaag nodig is, maar altijd met het perspectief op de toekomst. Dat vraagt om korte lijnen, onderling vertrouwen en het vermogen om over organisatiegrenzen heen te kijken.”
Ook voor bewoners is draagvlak en begrip belangrijk volgens Spaans. “Maak de werkzaamheden, de voortgang en het belang daarvan zichtbaar voor de bewoners. Nodig lokale media uit bij de opening van een nieuw midden- of hoogspanningsstation, en vertel over de behaalde doelen in het huis-aan-huisblad van je gemeente. Het elektriciteitsnet houdt toch al onze huishoudens draaiend, en op deze manier haal je dat wat meer naar de voorgrond.”
Maar zijn oproep is ook menselijk en praktisch: maak het elkaar niet onnodig moeilijk. “Juist in een opgave van deze omvang heb je elkaar nodig, en als de relatie goed is, kun je elkaar makkelijker benaderen, sneller problemen oplossen en vaart houden. Ik ben heel blij met de relatie die we met onze netbeheerder hebben, en dat is wederzijds. Dat maakt het gewoon heel prettig werken.”