Inwoners stimuleren om thuisbatterijen te nemen: ja of nee?
Decentrale energieopslag heeft een belangrijke rol in een toekomstbestendig energiesysteem. Thuisbatterijen kunnen bijvoorbeeld helpen om het energiesysteem flexibeler te maken. Door zo veel mogelijk eigen opgewekte zonne-energie te gebruiken, wordt het net minder belast. Toch kunnen thuisbatterijen netcongestie juist verergeren. In dit artikel deelt Ton van Cuijk, Portefeuilleregisseur Flexibiliteit bij Enexis, de visie van Enexis op thuisbatterijen.
Hoe thuisbatterijen het net ontlasten
Om de energietransitie te realiseren is elke ontwikkeling of innovatie die helpt om het net flexibeler en duurzamer te maken een welkome toevoeging. Een innovatie waar op dit moment veel vraag naar is, is de thuisbatterij. Van Cuijk legt uit: “De markt voor thuisbatterijen groeit hard in Nederland. Een batterij maakt het makkelijker om zelf je opgewekte zonnestroom te verbruiken, wat zorgt voor minder belasting op het net. Ook helpen thuisbatterijen om de piekmomenten op het net te vermijden door overdag, als de zon schijnt, op te laden en deze elektriciteit vervolgens ’s avonds tussen 16 en 21 uur te gebruiken. En zeker nu de salderingsregeling voor zonnepanelen wordt afgebouwd, worden thuisbatterijen voor veel mensen interessant. De verwachting is dan ook dat de vraag de komende jaren verder groeit.”
Netcongestie kan ook worden verergerd
Toch zijn er ook risico’s. Thuisbatterijen kunnen het net juist zwaarder belasten, afhankelijk van de manier waarop ze worden ingezet. Van Cuijk: “Het effect van een thuisbatterij op het net hangt sterk af van het doel waarvoor je het gebruikt. Gebruik je batterijen om zoveel mogelijk eigen opgewekte energie zelf te gebruiken, dan is dat over het algemeen gunstig voor het net. Maar batterijen die worden gebruikt voor balancering of handel op de energiemarkt, kunnen juist netcongestie verergeren.”
Het balanceren van het elektriciteitsnet gaat over het in evenwicht houden van vraag en aanbod van stroom in heel Nederland. Als er landelijk een tekort dreigt, leveren batterijen stroom terug, en bij een overschot laden ze juist op. Dit gebeurt op nationaal niveau, terwijl netcongestie juist lokaal ontstaat. Daarnaast kan het financieel interessant zijn om je batterij in te zetten als de stroomprijs heel laag (of juist heel hoog) is. Daarvoor heb je wel een dynamisch leveringscontract nodig van je energieleverancier. Van Cuijk licht toe: “In 95% van de tijd helpt het wel als batterijen worden ingezet voor dynamische tarieven, maar in 5% van de tijd kan het de piek juist vergroten. En als dat leidt tot stroomstoringen, is dat natuurlijk heel vervelend. Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar de inzet van thuisbatterijen.”
Randvoorwaarden nodig
Om te zorgen dat thuisbatterijen daadwerkelijk bijdragen aan een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem, zijn volgens Enexis een aantal randvoorwaarden noodzakelijk. “We willen dat batterijen zo worden ingezet dat ze het net ondersteunen, niet extra belasten”, zegt Van Cuijk. “Daarom is het belangrijk dat het systeem de juiste prikkels bevat.” De drie belangrijkste voorwaarden zijn volgens Enexis het invoeren van dynamische nettarieven, het afschaffen van de salderingsregeling en verbeterde naleving van de registratieplicht.
- Tijdsafhankelijke nettarieven
Over de nettarieven zegt Van Cuijk: “Op dit moment betaalt iedereen hetzelfde nettarief, ongeacht hoe zwaar je het net belast. Eigenlijk is dat niet eerlijk, en moet je toe naar een systeem waarin degenen die het net meer belasten, ook meer betalen.” Tijdsafhankelijke nettarieven kunnen dit mogelijk maken: het gebruik van het net wordt tijdens daluren overdag goedkoper en tijdens de piekmomenten in de avond duurder. De plannen voor dynamische nettarieven zijn in een vergevorderd stadium en worden naar verwachting in 2028 ingevoerd voor huishoudens. “Slimme thuisbatterijen gaan dan automatisch rekening houden met die prikkel en zullen zich daaraan aanpassen”, legt Van Cuijk uit. - Afschaffen salderingsregeling
Ook het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen ziet Enexis als een voorwaarde voor verantwoord gebruik van thuisbatterijen. Van Cuijk: “Door salderen loont het nu om zonnestroom direct aan het net terug te leveren, omdat je die weer kunt wegstrepen tegen je verbruik. Daardoor is er nu geen prikkel om je eigen opgewekte energie zelf te gebruiken. Als die regeling verdwijnt, wordt het juist aantrekkelijker om zonnestroom zelf op te slaan in een thuisbatterij en later te gebruiken, bijvoorbeeld in de avond.” De salderingsregeling wordt binnenkort afgeschaft: vanaf 1 januari 2027 geldt de regeling niet meer. - Naleving registratieplicht
Een derde randvoorwaarde is een goede naleving van de registratieplicht. In Nederland is het wettelijk verplicht om thuisbatterijen en zonnepanelen te registreren. De Nederlandse netbeheerders hebben hiervoor gezamenlijk een website opgezet waarmee dat kan: energieleveren.nl. Van Cuijk: “Als netbeheerder moeten we weten hoeveel thuisbatterijen er zijn en waar ze staan. Dat helpt ons om het net goed te beheren en te bepalen waar uitbreiding nodig is. Als thuisbatterijen bij aanschaf goed worden geregistreerd via energieleveren.nl, hebben wij daar een heel goed overzicht van”, zegt van Cuijk. Hoewel registratie verplicht is, is op dit moment naar schatting nog geen 40% van de batterijen geregistreerd. Gemeenten kunnen helpen dit percentage omhoog te halen door hun inwoners te herinneren aan de registratieplicht, en te wijzen op de website energieleveren.nl.
Niet stimuleren voordat aan voorwaarden wordt voldaan
Voordat gemeenten en provincies thuisbatterijen actief gaan stimuleren (bijvoorbeeld met subsidie), is het volgens Enexis belangrijk dat er eerst aan deze drie randvoorwaarden wordt voldaan. Van Cuijk is duidelijk: “Thuisbatterijen zijn een waardevolle toevoeging aan het energiesysteem, maar alleen als ze op de juiste manier worden ingezet. We begrijpen dat veel gemeenten en provincies thuisbatterijen willen stimuleren, maar onze boodschap is: doe dit pas als de belangrijkste randvoorwaarden zijn ingevuld. Geef nog geen subsidie totdat de salderingsregeling is afgeschaft en tijdsafhankelijke nettarieven zijn ingevoerd, en zorg dat de registratieplicht goed wordt nageleefd.”
Toch ziet Enexis dat sommige lokale overheden niet willen wachten en nu al subsidie overwegen of geven. Van Cuijk adviseert: “Het is goed nieuws dat veel gemeenten snel willen verduurzamen. Het voldoen aan de randvoorwaarden is daarbij cruciaal, maar als lokale overheden toch nu al willen stimuleren, zorg dan dat die steun uitsluitend geldt voor kleine batterijen die zijn afgestemd op het vergroten van eigen verbruik. Grote batterijen, ingezet voor balancering en handel op de energiemarkt, vergroten juist de kans op netproblemen. Blijf daarbij altijd zorgen voor verplichte registratie. Maar we benadrukken: stel het stimuleren liever uit tot de randvoorwaarden op orde zijn. Alleen zo maken we de energietransitie mogelijk zonder onnodige risico’s voor het net.”
“We begrijpen dat veel gemeenten en provincies thuisbatterijen willen stimuleren, maar onze boodschap is: doe dit pas als de belangrijkste randvoorwaarden zijn ingevuld.”
Ton van Cuijk
Belangrijke rol voor lokale overheden
Voordat de salderingsregeling stopt en de nieuwe nettarieven ingaan is het vooral een kwestie van tijd, maar lokale overheden kunnen zich in de tussentijd wel goed voorbereiden door de ontwikkelingen te volgen en samen te werken met netbeheerders. Van Cuijk benadrukt: “Lokale overheden kunnen het verschil maken door goed beleid op te stellen zodat thuisbatterijen verantwoordelijk worden ingepast.. Wil je als gemeente in de toekomst thuisbatterijen subsidiëren, neem dan contact met ons op via de vaste contactpersoon. We denken graag mee over de voorwaarden en de praktische uitvoering. Zo werken we samen aan een betrouwbaar, betaalbaar en duurzaam energiesysteem.”